Temel Kavramlar3 dk okuma
QoS Nedir? Kritik Uygulamalara Öncelik Vermek
Hizmet kalitesi (QoS) ile ses, video ve iş uygulamalarının yoğun trafikte nasıl korunduğunu açıklıyoruz.
QoS’un amacı
QoS (Quality of Service, hizmet kalitesi), ağ kaynaklarının trafiğin önemine göre paylaştırılmasını sağlayan yöntemlerin bütünüdür. Ağ cihazları varsayılan olarak tüm paketlere eşit davranır: ilk gelen ilk gider. Hat boşken bu sorun yaratmaz. Hat dolduğunda ise bir sesli görüşmenin paketi, arka planda süren bir dosya yedeklemesinin paketleriyle aynı kuyrukta bekler.
Uygulamaların ağdan beklentisi farklıdır:
| Uygulama | Gecikmeye duyarlılık | Kayba duyarlılık | Bant genişliği |
|---|---|---|---|
| Sesli görüşme | Çok yüksek | Yüksek | Düşük |
| Görüntülü toplantı | Yüksek | Yüksek | Orta-yüksek |
| İş uygulamaları | Orta | Orta | Değişken |
| Web ve e-posta | Düşük | Düşük (yeniden gönderilir) | Değişken |
| Yedekleme, güncelleme | Yok | Yok | Çok yüksek |
QoS, hat dolduğunda duyarlı trafiğin önce geçmesini sağlar. Yeni kapasite yaratmaz.
Üç temel ölçüt
- Gecikme: paketin ulaşma süresi; bkz. ping yüksek.
- Jitter: gecikmenin paketten pakete değişmesi.
- Kayıp: paketin ulaşmaması; bkz. paket kaybı.
Sesli görüşmeler için yaygın hedefler: tek yönde 150 ms’nin altında gecikme (ITU-T G.114), 30 ms’nin altında jitter ve yüzde 1’in altında kayıp.
Sınıflandırma ve işaretleme
İlk adım, trafiğin türünü belirlemektir. Sınıflandırma; kaynak ve hedef adrese, porta, VLAN’a ya da uygulamaya göre yapılır. Belirlenen sınıf pakete işaretlenir; sonraki cihazlar paketi yeniden incelemek yerine bu işarete bakar.
İki işaretleme alanı vardır:
- CoS (802.1p): Ethernet çerçevesinin VLAN etiketindeki 3 bitlik alan; 0 ile 7 arasında sekiz öncelik düzeyi. Yalnızca etiketli (trunk) bağlantılarda taşınır.
- DSCP: IP başlığındaki 6 bitlik alan; 64 değer. Paket yönlendirildiğinde de korunur.
Yaygın DSCP değerleri:
| Trafik | DSCP | Değer |
|---|---|---|
| Ses | EF (Expedited Forwarding) | 46 |
| Görüntülü toplantı | AF41 | 34 |
| Ses işaretleşmesi | CS3 | 24 |
| Olağan trafik | Varsayılan | 0 |
| Arka plan (yedekleme) | CS1 | 8 |
Güven sınırı önemli bir kavramdır: işaretlemeye hangi noktadan itibaren güvenileceği belirlenir. Kullanıcı bilgisayarından gelen işaretlere güvenilmez; IP telefon ve access point gibi yönetilen cihazlardan gelenlere güvenilir. Aksi halde herhangi bir uygulama kendi trafiğini en yüksek öncelikle işaretleyebilir.
Kuyruklama
Bir portun çıkışında birden çok kuyruk bulunur; paketler işaretine göre farklı kuyruklara girer.
- Katı öncelik (strict priority): bu kuyruktaki paketler her zaman önce gönderilir. Ses için kullanılır. Diğer kuyrukları aç bırakmaması için üst sınır konur.
- Ağırlıklı kuyruklama (WRR, WFQ, CBWFQ): her kuyruğa kapasiteden belirli bir pay ayrılır.
- Tıkanıklıktan kaçınma (WRED): kuyruk dolmadan önce düşük öncelikli paketlerin bir bölümünü düşürerek TCP oturumlarının hızını kademeli olarak azaltır.
Sınırlama ve şekillendirme
- Sınırlama (policing): belirlenen hızı aşan trafiği düşürür ya da önceliğini indirir.
- Şekillendirme (shaping): aşan trafiği tamponlayıp geciktirerek hızı düzgünleştirir; paket düşürmez.
Şekillendirme özellikle WAN çıkışında önemlidir. Router’ın portu 1 Gb/sn, servis sağlayıcıdan alınan hız 100 Mb/sn ise tıkanıklık sağlayıcının cihazında oluşur ve orada sizin öncelikleriniz geçerli değildir. Çıkışı 100 Mb/sn’nin biraz altına şekillendirmek, kuyruğun kendi router’ınızda oluşmasını ve önceliklerin uygulanmasını sağlar.
Uçtan uca planlama
- Kritik uygulamaları belirleyin. Her şeye öncelik vermek, hiçbir şeye öncelik vermemektir.
- Az sayıda sınıf tanımlayın. Dört ile altı sınıf çoğu ağ için yeterlidir.
- Olabildiğince kaynağa yakın işaretleyin. Erişim switch’i ve access point’te.
- Yol boyunca tutarlı uygulayın. Access point, switch, router ve WAN’da aynı sınıflar.
- Kablosuzu unutmayın. Wi-Fi’de önceliklendirme WMM ile yapılır; DSCP değerleri kablosuz erişim sınıflarına eşlenir.
- Ölçün. Kuyruk doluluklarını ve düşen paketleri izleyin; bkz. ağ izleme.
Ses tarafı için VoIP nedir, birden çok hattın uygulamaya göre kullanımı için SD-WAN nedir yazılarına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- IETF RFC 2474, DS alanının tanımı (DSCP): rfc-editor.org/rfc/rfc2474
- IETF RFC 3246, Expedited Forwarding davranışı: rfc-editor.org/rfc/rfc3246
- IETF RFC 4594, DiffServ hizmet sınıfları için yapılandırma yönergeleri: rfc-editor.org/rfc/rfc4594
- ITU-T G.114, tek yönlü iletim süresi: itu.int/rec/T-REC-G.114