Ses ve IoT3 dk okuma
VoIP Nedir? İnternet Üzerinden Telefon Görüşmesi
VoIP teknolojisinin nasıl çalıştığını, işletmelere sağladığı maliyet avantajını ve kaliteli ses için ağ gereksinimlerini anlatıyoruz.
VoIP’in tanımı
VoIP (Voice over IP), ses görüşmelerinin veri ağı üzerinden IP paketleri halinde taşınmasıdır. Geleneksel telefon şebekesinde her görüşme için uçtan uca ayrılmış bir devre kurulur; VoIP’te ise ses sayısallaştırılır, sıkıştırılır, paketlere bölünür ve diğer veriyle aynı ağda taşınır.
Bir görüşmede iki ayrı akış vardır:
- İşaretleşme: aramanın başlatılması, çaldırılması, yanıtlanması ve sonlandırılması. En yaygın protokol SIP’tir.
- Ortam (ses): konuşmanın kendisi. RTP ile taşınır.
Nasıl çalışır?
- Mikrofondan gelen ses sayısallaştırılır.
- Kodek sesi sıkıştırır.
- Ses, çoğunlukla 20 milisaniyelik parçalar halinde RTP paketlerine konur.
- Paketler ağ üzerinden karşı tarafa gönderilir.
- Alıcı tarafta jitter tamponu, farklı gecikmelerle gelen paketleri sıraya koyar.
- Ses çözülür ve hoparlörden verilir.
Kodekler
| Kodek | Bit hızı | Özelliği |
|---|---|---|
| G.711 | 64 kb/sn | Sıkıştırmasız; telefon kalitesi; en yaygın uyumluluk |
| G.722 | 64 kb/sn | Geniş bant (HD) ses |
| G.729 | 8 kb/sn | Yüksek sıkıştırma; dar hatlar için |
| Opus | Değişken | Geniş bant; değişen ağ koşullarına uyum sağlar |
Kodekin bit hızına IP, UDP, RTP ve Ethernet başlıkları eklenir. G.711 ile bir görüşme, Ethernet üzerinde her yönde yaklaşık 87 kb/sn bant genişliği kullanır.
SIP ve bileşenler
SIP (Session Initiation Protocol), oturumları kuran ve yöneten işaretleşme protokolüdür. Varsayılan portu 5060’tır (TLS ile şifreli kullanımda 5061).
- IP telefon ve yazılım telefon: kullanıcı uç noktaları; bkz. IP telefon nedir.
- IP santral (IP PBX) / SIP sunucusu: dahilileri kaydeder, aramaları yönlendirir; sesli karşılama, çağrı kuyruğu, konferans ve kayıt gibi işlevleri sağlar.
- SIP hattı (SIP trunk): santrali operatörün ses ağına bağlar.
- Ağ geçidi: analog telefon, faks ve geleneksel hatları sisteme bağlar.
- Oturum sınır denetleyicisi (SBC): santral ile dış dünya arasında güvenlik ve uyumluluğu sağlar.
İşletmelere faydası
- Tek altyapı: ses ve veri aynı kablolama ve aynı switch’ler üzerinden gider.
- Şubeler arası ücretsiz görüşme: şubeler kurum ağı üzerinden dahili gibi konuşur.
- Hareketlilik: dahili numara cihaza değil kullanıcıya bağlıdır; evden, şubeden ya da cep telefonundaki uygulamadan aynı numara kullanılır.
- Esnek kapasite: hat sayısı donanım değiştirmeden artırılır.
- Gelişmiş özellikler: sesli karşılama, çağrı kuyruğu, kayıt, raporlama, iş uygulamalarıyla bütünleşme.
Ses kalitesi için ağ
Ses, ağdaki sorunlara en duyarlı uygulamadır; kaybolan bir paket yeniden gönderilmez.
| Ölçüt | Hedef |
|---|---|
| Tek yönlü gecikme | 150 ms’nin altı (ITU-T G.114) |
| Jitter | 30 ms’nin altı |
| Paket kaybı | %1’in altı |
Bu hedeflere ulaşmak için:
- QoS: ses paketleri işaretlenir (DSCP EF, değer 46) ve kuyruğun önüne alınır; bkz. QoS nedir.
- Ses VLAN’ı: telefon trafiği veri trafiğinden ayrılır; bkz. VLAN nedir.
- PoE: telefonlar switch’ten beslenir; switch kesintisiz güç kaynağına bağlıysa kesintide de çalışır. Bkz. PoE switch nedir.
- WAN: hattın yükleme yönü dolduğunda ses bozulur. Ses için kapasite ayrılmalı, çıkış trafiği şekillendirilmelidir.
- Kablosuz: Wi-Fi üzerinden sesli görüşmede kapsama ve hızlı dolaşım (802.11k/v/r) önem kazanır.
- NAT: SIP, IP adresini mesajın içinde de taşır. Yanlış yapılandırılmış NAT, tek yönlü ses ve kopan görüşmelerin en sık nedenidir.
Sorun giderme için paket kaybı ve ping yüksek yazılarına bakabilirsiniz.
Güvenlik
- Şifreleme: işaretleşme için TLS, ses için SRTP.
- Santrali internete doğrudan açmayın. Açıkta kalan santraller, ele geçirilip ücretli numaralara yapılan aramalar için kullanılır ve yüksek faturalara yol açar.
- Güçlü dahili parolaları ve yurt dışı aramalarında kısıtlama.
- Uzak kullanıcılar için VPN ya da oturum sınır denetleyicisi.
- Güncel yazılım: santral ve telefonlarda.
Acil çağrılar ve mevzuat
Geleneksel hatta numara bir adrese bağlıdır; VoIP’te kullanıcı her yerden bağlanabildiği için acil çağrılarda konum bilgisinin doğru iletilmesi ayrıca planlanmalıdır. Numara tahsisi ve hizmet sunumu, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’nun düzenlemelerine tabidir; SIP hattı yetkili bir operatörden alınmalıdır.
Maipu’nun SIP sunucu, IP santral ve IP telefon modelleri VoIP sayfasında yer alır.
Kaynaklar
- IETF RFC 3261, SIP: Session Initiation Protocol: rfc-editor.org/rfc/rfc3261
- IETF RFC 3550, RTP: gerçek zamanlı uygulamalar için taşıma protokolü: rfc-editor.org/rfc/rfc3550
- ITU-T G.711, ses frekanslarının darbe kod modülasyonu: itu.int/rec/T-REC-G.711
- ITU-T G.114, tek yönlü iletim süresi: itu.int/rec/T-REC-G.114