Temel Kavramlar3 dk okuma
Subnet Mask (Alt Ağ Maskesi) Nedir?
Alt ağ maskesinin IP adresini ağ ve cihaz kısmına nasıl ayırdığını ve CIDR gösterimini örneklerle anlatıyoruz.
Temel mantık
Bir IP adresi iki bölümden oluşur: cihazın hangi ağda olduğunu gösteren ağ bölümü ve o ağ içindeki cihazı gösteren cihaz bölümü. Alt ağ maskesi (subnet mask), adresin hangi bitlerinin ağa, hangilerinin cihaza ait olduğunu belirtir.
Maske de IP adresi gibi 32 bittir. İkili yazımda 1 olan bitler ağ bölümünü, 0 olan bitler cihaz bölümünü gösterir:
| Ondalık | İkili | |
|---|---|---|
| IP adresi | 192.168.1.10 | 11000000.10101000.00000001.00001010 |
| Maske | 255.255.255.0 | 11111111.11111111.11111111.00000000 |
| Ağ adresi | 192.168.1.0 | 11000000.10101000.00000001.00000000 |
Bu örnekte ilk 24 bit ağı, son 8 bit cihazı gösterir.
Cihaz bu bilgiyi nasıl kullanır?
Bir cihaz paket göndermeden önce hedef adresin kendi ağında olup olmadığına bakar:
- Hedef aynı ağdaysa paketi doğrudan gönderir.
- Hedef başka bir ağdaysa paketi varsayılan ağ geçidine (router’a) gönderir.
Bu kararı maske sayesinde verir. Maske yanlışsa cihaz, uzaktaki bir adresi yerel sanıp doğrudan ulaşmaya çalışır ya da yanındaki cihaz için boşuna ağ geçidine gider.
CIDR gösterimi
Maskeyi dört sayıyla yazmak yerine, ağ bölümündeki bit sayısı eğik çizgiyle belirtilir. Buna CIDR gösterimi denir: 255.255.255.0 yerine /24.
| CIDR | Maske | Toplam adres | Kullanılabilir cihaz adresi |
|---|---|---|---|
| /8 | 255.0.0.0 | 16.777.216 | 16.777.214 |
| /16 | 255.255.0.0 | 65.536 | 65.534 |
| /23 | 255.255.254.0 | 512 | 510 |
| /24 | 255.255.255.0 | 256 | 254 |
| /25 | 255.255.255.128 | 128 | 126 |
| /26 | 255.255.255.192 | 64 | 62 |
| /27 | 255.255.255.224 | 32 | 30 |
| /28 | 255.255.255.240 | 16 | 14 |
| /30 | 255.255.255.252 | 4 | 2 |
Kullanılabilir adres sayısı, toplamdan iki eksiktir: her alt ağın ilk adresi ağ adresi, son adresi yayın adresidir. Örneğin 192.168.1.0/24 ağında 192.168.1.0 ağın kendisini, 192.168.1.255 yayını gösterir; cihazlara 192.168.1.1 ile 192.168.1.254 arası verilir.
Örnek: bir ağı bölmek
192.168.1.0/24 ağını dört eşit parçaya bölmek için maskeyi iki bit uzatırız: /26.
| Alt ağ | Cihaz adres aralığı | Yayın adresi |
|---|---|---|
| 192.168.1.0/26 | 192.168.1.1 – 192.168.1.62 | 192.168.1.63 |
| 192.168.1.64/26 | 192.168.1.65 – 192.168.1.126 | 192.168.1.127 |
| 192.168.1.128/26 | 192.168.1.129 – 192.168.1.190 | 192.168.1.191 |
| 192.168.1.192/26 | 192.168.1.193 – 192.168.1.254 | 192.168.1.255 |
Her birinde 62 cihaza yer vardır.
Neden alt ağlara bölünür?
- Yayın trafiğini sınırlamak. Yayın mesajları aynı alt ağdaki tüm cihazlara ulaşır. Tek bir büyük ağda bu trafik her cihazı meşgul eder.
- Güvenlik. Farklı alt ağlar arasındaki trafik bir router ya da güvenlik duvarından geçer; kurallarla denetlenebilir. Misafirlerin sunuculara ulaşması böyle engellenir.
- Sorunun etki alanını küçültmek. Bir alt ağdaki döngü, adres çakışması ya da arızalı cihaz diğerlerini etkilemez.
- Düzen. Adresine bakarak bir cihazın hangi lokasyonda ve hangi türde olduğu anlaşılabilir.
- Yönlendirmeyi sadeleştirmek. Düzenli planlanmış alt ağlar tek bir özet yol olarak duyurulabilir.
Uygulamada her alt ağ çoğunlukla bir VLAN ile eşleşir: VLAN ağı ikinci katmanda, alt ağ üçüncü katmanda böler.
Sık yapılan hatalar
- Yanlış maske. Aynı ağdaki cihazlardan birine /24 yerine /16 girilmesi, yalnızca bazı hedeflerde ortaya çıkan ve bulunması zor sorunlara yol açar. Maskeyi elle girmek yerine DHCP ile dağıtmak bu hatayı önler.
- Ağ geçidinin başka alt ağda olması. Ağ geçidi, cihazla aynı alt ağda olmalıdır.
- Çakışan alt ağlar. İki şube ya da VPN ile bağlanan iki ağ aynı aralığı kullanıyorsa yönlendirme çalışmaz. Evlerde 192.168.1.0/24 çok yaygın olduğu için kurumsal ağlarda bu aralıktan kaçınmak, uzaktan çalışanların VPN sorunlarını azaltır.
- Büyüme payı bırakmamak. Tam dolu bir alt ağa yeni cihaz eklenemez; ağı sonradan genişletmek, tüm cihazların maskesini değiştirmeyi gerektirir.
- Gereğinden büyük alt ağlar. Binlerce cihazı tek bir alt ağa koymak yayın trafiğini ve sorunların etki alanını büyütür.
IPv6’da durum
IPv6’da maske yerine yalnızca ön ek uzunluğu kullanılır. Yerel ağlarda standart ön ek /64’tür: adresin ilk 64 biti ağı, son 64 biti cihazı gösterir. Adres alanı çok geniş olduğu için cihaz sayısına göre hesap yapmaya gerek kalmaz.
Kaynaklar
- IETF RFC 950, internet standart alt ağ oluşturma usulü: rfc-editor.org/rfc/rfc950
- IETF RFC 4632, sınıfsız alanlar arası yönlendirme (CIDR): rfc-editor.org/rfc/rfc4632
- IETF RFC 1918, özel ağlar için adres ayırma: rfc-editor.org/rfc/rfc1918