Fiber ve Telekom3 dk okuma
GPON Nedir? OLT, ONT ve Splitter Nasıl Çalışır?
Pasif optik ağ mimarisinin bileşenlerini, hız değerlerini ve XGS-PON gibi yeni nesil teknolojileri anlatıyoruz.
Pasif optik ağ nedir?
GPON (Gigabit-capable Passive Optical Network), tek bir fiberin pasif ayırıcılarla bölünerek çok sayıda aboneye ulaştırıldığı fiber erişim teknolojisidir. ITU-T G.984 öneri serisinde tanımlanmıştır.
“Pasif” sözcüğü, merkez ile abone arasındaki dağıtım ağında elektrikle çalışan cihaz bulunmadığını anlatır. Sahada yalnızca fiber kablo ve ayırıcılar vardır. Bu, noktadan noktaya fiber ya da aktif Ethernet’e göre daha az fiber, daha az enerji ve daha az saha bakımı demektir.
Bileşenler
| Bileşen | Konumu | Görevi |
|---|---|---|
| OLT (Optical Line Terminal) | Operatör merkezi | PON’u yönetir, abonelerin trafiğini omurgaya bağlar |
| Splitter (ayırıcı) | Saha, bina girişi | Tek fiberi 2, 4, 8, 16, 32 ya da 64 kola böler |
| ONT / ONU | Abone | Optik sinyali Ethernet, Wi-Fi ve ses portlarına çevirir |
| ODN | Arada | Fiberler ve ayırıcılardan oluşan dağıtım ağı |
ONT ve ONU aynı işi gören cihazlardır; tek bir aboneye hizmet veren cihaza çoğunlukla ONT denir. Ayrıntı için OLT nedir ve ONT nedir yazılarına bakabilirsiniz.
Nasıl çalışır?
İndirme ve yükleme aynı fiberde, farklı dalga boylarında taşınır: GPON’da indirme 1490 nm, yükleme 1310 nm dalga boyundadır.
- İndirme yönü: OLT’nin gönderdiği veri, ayırıcıdan geçerek tüm ONT’lere ulaşır. Her ONT yalnızca kendisine ait veriyi alır; veri şifrelenerek gönderilir.
- Yükleme yönü: ONT’ler aynı fiberi paylaştığı için aynı anda gönderemez. OLT her ONT’ye sırayla zaman dilimi verir (TDMA). Dinamik bant genişliği ataması (DBA) sayesinde o anda veri gönderen aboneye daha fazla pay ayrılır.
Hız ve mesafe değerleri
| Standart | İndirme | Yükleme | ITU-T önerisi |
|---|---|---|---|
| GPON | 2,488 Gb/sn | 1,244 Gb/sn | G.984 |
| XG-PON | 10 Gb/sn | 2,5 Gb/sn | G.987 |
| XGS-PON | 10 Gb/sn | 10 Gb/sn | G.9807.1 |
Bu kapasite, aynı PON portuna bağlı aboneler arasında paylaşılır. GPON’da tipik fiziksel erişim mesafesi 20 km’dir; ulaşılabilen mesafe, kullanılan optik modülün sınıfına ve bölme oranına bağlıdır. Her ikiye bölme sinyali yaklaşık 3,5 dB zayıflatır; 1:32 bölmede kayıp yaklaşık 17 dB’dir. Tasarımda fiber, ek ve konnektör kayıplarıyla birlikte toplam optik güç bütçesi hesaplanır.
XGS-PON, GPON’dan farklı dalga boyları kullanır (indirme 1577 nm, yükleme 1270 nm). Bu sayede aynı fiber üzerinde iki teknoloji birlikte çalışabilir; operatör mevcut GPON abonelerini etkilemeden 10G hizmet sunmaya başlayabilir.
Kullanım alanları
- Konut: eve kadar fiber (FTTH) ile internet, televizyon ve ses hizmetleri.
- İş yerleri: ofise kadar fiber (FTTO); kat aralarındaki aktif switch’lerin yerini pasif ayırıcılar alır.
- Oteller ve siteler: odaya kadar fiber ile tek altyapıda internet, IPTV ve telefon.
- Kampüsler ve sanayi bölgeleri: geniş alana yayılan binaların tek merkezden beslenmesi.
- Endüstriyel ortamlar: elektromanyetik girişime dayanıklı, uzun mesafeli bağlantı; endüstriyel tasarımlı ONU’lar bu ortamlar için üretilir.
Tasarımda dikkat edilecekler
- Bölme oranı: yüksek oran daha fazla aboneye ulaşır ama abone başına düşen kapasiteyi ve erişim mesafesini azaltır.
- Güç bütçesi: en uzak ve en çok bölünmüş abone için hesaplanmalıdır.
- Yedeklilik: OLT’nin uplink ve güç kaynağı yedekli olmalıdır.
- Büyüme: ayırıcılarda ve OLT’de boş port bırakılmalı, XGS-PON’a geçiş yolu düşünülmelidir.
Genel çerçeve için fiber internet nedir yazısına, Maipu OLT ve ONU modelleri için GPON sayfasına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- ITU-T G.984.1, GPON genel özellikleri: itu.int/rec/T-REC-G.984.1
- ITU-T G.987, XG-PON tanımlar ve kısaltmalar: itu.int/rec/T-REC-G.987
- ITU-T G.9807.1, XGS-PON: itu.int/rec/T-REC-G.9807.1